Esperanto

Hikipedia
Loikkaa: valikkoon, hakuun
Esperantoa puhuvien tunnus.

Esperanto on keinotekoinen kieli[1], jonka loi puolalainen sukupuolitautilääkäri L. L. Zamenhof. Esperanton lausuminen on helppoa, sillä sitä lausutaan niin kuin kirjoitetaan. Esperanto suunniteltiin ratkaisemaan Euroopan kieliongelmat, mutta se epäonnistui tehtävässään.

Esperantoa ei kukaan puhu äidinkielenään. Esperantoa harrastaa maailmanlaajuisesti noin kolme henkilöä.

Historia[muokkaa]

Oi suuri Esperanton kehittäjä!

Kielen kehittäjä Ludvig Zamenhof kehitti Esperanton kahden venäläisen varoituskolmion perusteella. Hän ideoi niiden mukaan kieliopin, mikä kesti kuusi vuotta. Kun Zamenhof oli julkistamassa kielensä, tsaarin sensuuri iski, ja Zamenhof joutui käyttämään salanimeä Dr. PhilEsperanto.

1930-luvulla Adolf Hitler ja Josif Stalin surmasivat useita esperantoa puhuvia, koska Hitlerin mielestä esperanto luotiin juutalaisia vakoojia varten. Stalin taas pelkäsi esperanton uhkaavan hänen viiksiensä poliittista asemaa.

Kritiikkiä[muokkaa]

Esperantoa on kritisoitu julkisesti useaan otteeseen. Kieltä kritisoidaan mm. seuraavien syiden vuoksi:

  • Esperanto on seksistinen kieli, koska siinä feminiinisyys ilmaistaan syntisellä -in- kirjainyhdistelmällä.
  • Esperanto on ruma kieli, koska siinä on paljon slaavilaisia piirteitä ja kirjoitusasuja.
  • Esperanto on eurooppalainen kieli, mistä aasialaiset eivät pidä.

Kielioppi[muokkaa]

Esperanton kielessä yhdestä sanasta voidaan etu- ja takaliitteitä vaihtelemalla saada monia kymmeniä sanoja.

Kirjoitusjärjestelmä[muokkaa]

Kirjain Ääntäminen
A [ö]
B [r]
C [t]
D [a]
E [ts]
F [u]
G [i]
Ĝ [iʤ]
H [p]
Ĥ [pʤ]
I [o]
J [æ]
Ĵ [æʤ]
K [m]
L [lol]
M [n]
N [m]
O [ŭŭ]
P [g]
R [i]
S [e]
U [ü]
V [w]
Z [wtf]

Sanontoja[muokkaa]

  • Saluton [sa'luton] - Terve!
  • Malsaluton! [malsa'luton] - Sairas!
  • Bonan vesperon [bonan ves'peron] - Hyvää iltaa!
  • Bonan malvesperon [bonan malves'peron] tai bonan malhieraŭn [bonan malhi'eraun] - Hyvää huomenta!
  • Ĉu vi parolas la svedan? [ʧu pa'rolas la sveidan] - Oletko homoseksuaali?
  • Ĉu vi parolas la japanan? - Oletko seksuaalisesti kieroutunut?
  • Mi venas de Finnlando [mi venas de finn'lando] - Odotan Suomea
  • Mi estas ino - Olen naaras
  • Mi estas malino - Olen uros.

Ĉu vi parolas la malsanon?[muokkaa]

Esperanto estas lingvo, kiu estas evoluigita al internacia helpolingvo. Pola okulokuraĉisto L. L. Zamenhof evoluigis ĝin. En jaro 1887 li publikigis ruslingva kajereto. En tiu li priskribis ideo kaj strukturo de Esperanto. La verko estas konita per nomo Unua libro. Li skribis ĝin kun sekreta nomo Dr Esperanto, kiu donis nomo al la lingvo.

Strukturo de Esperanto estas preskaŭ terure simpla. El lingvos, kiuj estas evoluigitaj al internaciaj helpolingvoj, ekzemple Lingua Franca Nova es pli simpla, ĉar ĝi similas al kreola lingvoj. En esperanto oni povas formi malĉesanta kvanton da novaj vortoj kaj esprimoj per prefiksoj kaj sufiksoj kaj per formi kunmetitajn vortojn. Tiel ĝi similas al ekzemple finnlingvo. Oni estas tamen dirinta, ke ĝi estas iluzie facila lingvo. Nome en la lingvo formadi de vortos el aparta legobrikoj estas praktikata eĉ tiam, kiam tio ne estus necesa.

La gramatiko de Esperanto estas ricevinta trajtojn de ĉirkaŭ mondo, eĉ el ĉinlingvo. La gramatiko tamen es plejparte europa. Vortaro estas devene de indoeuropa lingvos de Europo. Plejofte de roma lingvos, sed ankaŭ de germana kaj slava lingvoj. Kaj de latinlingvo. La sonomondo estas multe slava. Esperanto estas inĉitanta miksalingo.

Esperanto ankaŭ estas farita al tre malnatura. En ĝi estas nenio natura.

Pliaĵe, Esperanto estas seksoŝovinista lingvo. Nuntempe oni povus diri, ke ĝi estas seksista lingvo.

Se Esperanto estus malsano, ĝi estus lupus (skribanto de ĉi tiu estas rigardinta la tv-serion House). Sed Esperanto estas la plej parolita internacia helpolingvo ye historio.

Skribanto de ĉi tiu estas en antikvaj tempoj instruinta Esperanton. Li ankaŭ eĉ nun posedas tiajn esperantolingvajn librojn kiel La nova testamento (de multoplaj skribantoj), Sep fratoj (de Aleksis Kivi), Muminvalo (de Tove Jansson) kaj Kalevala (de antikvaj versaĵistaj kaj anke de Elias Lönnrot, kiu estis redaktinta ĝin).

Viitteet[muokkaa]

  1. Siis sama asia kuin synteettinen kieli. Biologisesti valmistuneita kieliä löytää taas eri eläinten suista.